ITFAİYE ARAŞTIRMA PROJESİ ve YANGIN YÖNETMELİĞİNE İLK ADIM

Türkiye'de yangın güvenlik önlemleri konusunda yapılan ilk önemli çalışma, İstanbul Büyükşehir Belediyesinin İstanbul Teknik Üniversitesine yaptırdığı "Yangın Güvenliği ve Yangından Korunma Araştırması" projesidir. Proje, 1987 yılında İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Sayın Bedreddin Dalan ile İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörü Prof.Dr. Kemal Kafalı tarafından başlatıldı. Koordinatörlüğünü yaptığım bu proje kapsamında, Yangın Yönetmeliğinin ilk taslağı hazırlandı. İstanbul'un yangın güvenliğini araştırmak üzere başlatılan proje, çok geniş kapsamlı olduğu ve çok farklı disiplinleri içine aldığı için, proje yürütücülüğünü üniversite rektörü üstlendi. Rektör Yardımcıları Prof.Dr.Fuat Yavuz Bor, Prof.Dr.Senai Saltoğlu ve Ben proje koordinatörleri olarak görevlendirildik. Değişik konuları inceleyecek 10 ayrı çalışma grubu (İşletme, Elektrik-Elektronik, Makina, Şehircilik, Isı, İnşaat, Malzeme, Ulaştırma, Kimya ve Deniz) ile beş alt grup (Hukuk, İstatistik, Eğitim, Yapısal Önlemler, Hidrant) oluşturuldu. Çalışma gruplarının başkanları konusunda uzman olan öğretim üyelerinden seçildi. Deniz Yangınları (Prof.Dr. Kemal Kafalı), Elektrik-Elektronik (Prof.Dr. Kemal Sarıoğlu), Isı (Prof.Dr. Aksel Öztürk), İnşaat-Çevre (Prof.Dr. Hasan Boduroğlu), İşletme (Prof.Dr. Mustafa Gediktaş), Kimya (Prof.Dr. Oğuz Recepoğlu), Makina (Prof.Dr. Hasan Fehmi Yazıcı), Malzeme (Prof. Ferruh Kocataşkın), Şehircilik (Prof.Dr. Ayten Çetiner), Ulaştırma (Prof. Kemal Kutlu) grup yürütücüleri oldular. Araştırma projesinde, farklı fakültelerde ve farklı ana bilim dallarında görevli 31 profesör, 34 doçent, 18 yardımcı doçent ve 53 araştırma görevlisi olmak üzere toplam 136 öğretim elemanı görev aldı. Ayrıca, Federal Almanya'dan yangınla mücadele konusunda tecrübeli bir uzman olan Dr. Strauss getirtildi ve bazı konularda kendisinin deneyimlerinden yararlanıldı. İstanbul'un yangın önlemlerini belirlemek üzere tespit çalışmaları yapıldı ve 1988 yılında 561 mahalle muhtarına, 30000 aileye, 1400 itfaiye personeline değişik tipte çok amaçlı anket yapıldı, çok sayıda itfaiye ile ilgili kuruluşla konuşuldu. Değişik kuruluşlarda yapılan anket ve incelemeler ile itfaiye ve yangınla ilgili tespitler yapıldı. Batı Almanya, İngiltere, Belçika, Fransa, Hollanda, İtalya, Avusturya ve Japonya'nın İtfaiye Kuruluşları ve yangın güvenlik önlemleri dörder kişilik ekiplerle on beşer gün incelendi. Araştırma projesi kapsamında; İstanbul İtfaiye Teşkilatı organizasyon şeması hazırlandı. Görev tanımları ve terfi şekilleri belirlendi, eğitimle ilgili çalışmalarda yangın okulu eğitim programı taslağı ve ders müfredatları hazırlandı. Yangın risk haritaları çizildi, hidrant ve su rezervuarlarının yerleri tespit edildi, itfaiye grup ve istasyonlarının şehir içi yerleşim yerleri ve özellikleri incelendi. Personel-teçhizat-araç-gereç-cins ve miktarları tespit edildi, haberleşme sistemlerinin kompüterize edilmesi ve yangın ihbarlarının bilgisayarlarla değerlendirilmesi için gerekli veriler belirlendi. İtfaiye teşkilatının reorganizasyonu, eğitim ve diğer mevzuat şartlarına göre tespiti ve tertibi tamamlandı ve yatırım planı hazırlandı. Yapılan çalışmalarda; Yangının meydana gelmemesi için önlem ve korunma, Yangını en kısa zamanda haber alma ve müdahale etme, Yangının genişlemesini önleme ve söndürme hususları esas alındı. Yapılan çalışmalar 13 rapor ve bir özet rapor olarak düzenlendi. İtfaiye Organizasyonu ve Görev Tanımları İtfaiye Personeli Eğitimi ve Eğitim Programları İtfaiye Araç-Gereçleri, Standart Donanımları ve Bakımları İtfaiye Haberleşme Sistemi, Bilgisayarla Sevk ve İdaresi Yangın Araştırmaları Veri Tabanı ve İstatistik Analizler İtfaiye Araçları Ulaşım Durumu Deniz Yangınları ve Deniz İtfaiyesi Kritik Risk Bölgeleri Ve İstasyon Yerleri Yangın Mevzuatı ve Yangın Güvenlik Önlemleri Su Kaynakları ve Yangın Muslukları İtfaiye Teşkilatı Yatırım Planlaması İstanbul Belediyesi Yangından Korunma Yönetmeliği Yangın Güvenliği İle İlgili Mevzuat Külliyatı Yurt içinde ve yurt dışında yapılan tespit çalışmaları göz önünde tutularak, yangın uyarı ve haberleşme sisteminin yeni teknolojiler çerçevesinde planlanması, yangın uyarı ve söndürme sistemlerinin bilgisayar desteğinde yapılması ve tüm şehrin monitör edilmesi üzerine çalışıldı. Gerek Amerika Birleşik Devletleri'nde ve gerekse Avrupa ülkelerinde yürürlükte olan yangınla ilgili mevzuat ve normlar temin edildi ve değerlendirildi. Ayrıca, Batı Avrupa ülkelerindeki itfaiyecilik çalışmalarını incelemek üzere düzenlenen teknik gezilerde, o ülkenin yangın mevzuatları da incelendi. Yapısal yangın güvenliği ile ilgili olarak, bina yerleşimi ve binaya ulaşım, bina taşıyıcı sisteminin stabilitesi, bölmeler, cepheler, çatılar, boşaltma durumunda kullanılan kaçış yolları, bina bölmelerine ilişkin önlemler, dumandan arındırma konularında mevzuatta olması gereken hususlar tespit edildi ve İstanbul Belediyesi Yangından Korunma Yönetmeliği Taslağı hazırlandı. Sabit-boru hortum sisteminin özelikleri belirlendi, borular, yangın dolapları ve yangın musluklarına ait boyutlar verildi. Ayrıca, itfaiye bağlantıları ile minimum su kapasitesi ve basıncı kuralları belirlendi. Binalardaki sabit yangın söndürme sistemleri, binaların iç elektrik tesisatları, yangın algılama ve uyarı sistemleri ve itfaiyenin sevk ve idaresinde kullanılan haberleşme ve diğer amaçlı sistem ve cihazların tesis, bakım-onarım ve işletilmesi sırasında uyulması gereken minimum koşullar tespit edildi. Yurt içinde mevcut mevzuatın tesisatla ilgili olan kısımları tespit edildi, yurt dışındaki modern itfaiye teşkilatlarında kullanılan sistemlere ait standartlar belirlendi ve yangın güvenlik sistemlerinin tesis, bakım ve işletmesinde uyulacak olan standartların hangi konularda hazırlanması gerektiği belirlendi. Yangın istasyonlarının yerleri ve sayıları tespit edilirken, itfaiye birimlerinin sorumlu oldukları bölgelerin herhangi bir noktasına, belli bir süreden daha kısa zamanda ulaşmaları hususu esas alındı. Tespit edilen istasyon yerleri benzetim tekniğinden yararlanılarak oluşturulan modelleme ile bilgisayarla kontrol edilmiş; yangın istasyonlarında bulundurulacak araç ve gereçlerin miktarları ve teknik karakteristikleri de göz önüne alınarak yangın söndürme etkinlikleri belirlendi.

Türkiye'de yangın ve yangın güvenliği ile ilgili düzenlemeler, farklı konuları düzenleyen mevzuat içinde dağılmış olarak bulunmaktaydı. Yangın güvenlik önlemleri ile doğrudan ilgili olan yönetmelik sayısı dört-beşi geçmemekteydi. Birçoğunda kazma, kürek ve kovadan başka bir şey bulunmamaktaydı. Diğer yönden, çok az sayıda olan bu mevzuat içerisinde belirtilen hükümler, uygulanması mümkün olamayan hükümler içeriyordu. Kuşkusuz çok sayıda yönetmelik veya standart çıkarılsa bile uygulanamadıkça bir işe yaramayacaktır. Proje çalışanları tarafından, İstanbul'da birçok otel, okul, dershane, benzin istasyonu, han ve diğer yapılarda yangın güvenliği incelemesi yapıldı ve bütün kullanım yerlerinde benzer olan aşağıdaki hususlar tespit edildi. İncelenen tüm yapılarda personelin, yangın güvenliği, yangından korunma ve söndürme bakımından yeterli eğitimi görmemiş olduğu; Çok özel binaların dışında yangın ihbar, yangın alarm ve otomatik yangın söndürme sistemlerinin bulunmadığı; Tesislerde bulunan yangın söndürme el cihazlarının bir çok tesiste alındığı günden beri hiç kullanılmadığı ve tecrübe edilmediği, sayılarının ve büyüklüklerinin yetersiz olduğu; Tesislerin çok büyük bir bölümünde yangın ile ilgili tatbikatların yapılmadığı; yangında kullanılacak su depolarının bulunmadığı; Bazı tesislerde yangın dolaplarına erişmenin zor olduğu, görülmediği ve üzerinde hortumların bulunmadığı ve hatta sularının akmadığı; kazma, kürek ve kanca gibi elemanların insanların ulaşamayacağı yerlerde olabildiği. İstanbul'da askeri idarelerin kullandığı hidrantların farklı, deniz itfaiyesinin farklı ve itfaiyenin farklı olduğu görüldü. Birçok fabrikada yaptığımız incelemede, hidrant ağızlarının İtfaiye hortumlarının bağlantı elemanları ile uyumlu olmadıkları görüldü. İtfaiye Teşkilatlarına gerekli önem verilmeyip merkezi bir çatı altına toplanmaması ülke genelinde standartlaşmayı geciktirdiğini gördük. Aynı şehirde bile kimin ne yaptığı belli değildi. Türkiye'de itfaiye araçları ve donatım malzemeleri ile ilgili olarak standardizasyona gidilmesi hem şehrin çeşitli itfaiye birimleri arasında koordinasyonun sağlanması, hem personelin eğitilmesi, hem de gerektiğinde komşu il veya ilçe itfaiyelerinden yardım istenmesi veya onlara yardıma gidilmesi durumunda yardımın etkin ve hatta mümkün olabilmesi için hayati önem taşımaktadır. Bu standartların hazırlanması görevi yönetmelikle İç İşleri Bakanlığı Sivil Savunma Genel Müdürlüğüne verilmesi konusunda rapor düzenledik. Yurt dışından getirtilmiş pek çok araç ve gerecin Alman Normuna uygun olduğu tespit edildiğinden, herhangi bir teknik sorun çıkmaması için, Avrupa standartların adapte edilmesinin uygun olduğunu belirttik. Çalışmada, Türkiye'de yangın güvenliğinin sağlanması için öncelikle yangın güvenlik önlemlerini aldıran, kontrolünü ve denetimini yapan İtfaiye Teşkilatının kapasite ve bilgi bakımından güçlendirilmesi gerektiğini belirttik. Ülke genelinde yangın güvenliği açısından uyumluluğu sağlamak, yangın önleme sistemlerinin yapım, kontrol ve denetim esaslarını belirlemek, eğitim standardizasyonu gerçekleştirmek, yangın önlemleri konusunda halkı aydınlatmak ve belediyeler arasındaki koordinasyonu sağlamak gibi görevlerin yerine getirilmesi için acilen "Yangın Önleme Genel Müdürlüğü" kurulmasının şart olduğunu rapor ettik. Bunlardan çok azı yıllar sonra gerçekleşebildi.