İSTANBUL YANGINDAN KORUNMA YÖNETMELİĞİ

1. Giriş İlk Yangından Korunma Yönetmeliği 1992 yılında yürürlüğe giren "İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yangından Korunma Yönetmeliği"dir. Bu tarihe kadar, yangın önlemlerinin geniş çapta ele alan bir yönetmelik yoktu. Oysa bir şehir itfaiyesinin başarısı, doğrudan doğruya yangın güvenlik önlemlerine bağlıdır. Yangın güvenlik önlemleri ne denli iyi ise, yangın sayısı ve yangın olsa bile zarar o nispette az ve itfaiye o denli başarılı olur. Yangından korunma için alınacak her önlem yangına karşı bir siperdir, bir savunma hattıdır. Yangından Korunma Yönetmeliğinin 1992 yılında yayınlamasına kadar bu siperin gerçek anlamda yapıldığını söylemek mümkün değildir. İtfaiyeye birkaç modern itfaiye aracı alınması reform değildir. Önemli olan yangının söndürülmesinden önce yangının çıkmasının azaltılması, yayılmasının önlenmesi ve itfaiyenin işinin kolaylaştırılmasıdır. Daha önce, tehlikeli maddelerin üretilmesi, depolanması ve taşınması ile ilgili birkaç tüzük ve yönetmelik mevcut olmasına rağmen bunların da yeterli olduğunu söylemek mümkün değildi. Türkiye'de değil otomatik yağmurlama sistemi, ülke genelinde yangın merdiveni zorunluluğu bile yoktu. Birçok beş yıldızlı otelde bile yangın merdiveni bulunmamaktaydı. Bunun sebebi, yangın güvenlik önlemlerinin alınmasına ilişkin zorlayıcı yönetmeliklerin olmamasıydı. Sadece, devlet tarafından kullanılan binalarda alınacak yangın güvenlik önlemlerine ait yönetmelik vardı, ama burada da kazma kürek ve altı kovadan başka bir önemli bir husus yoktu. Gökdelen yapsanız bile başka önlem istenmiyordu. Daha acısı, sanki devlet tarafından kullanılmayan binalarda yangın çıkmazmış gibi, devlet tarafından kullanılmayan binalar için herhangi bir önlem istenmemekteydi. Örneğin sinema, tiyatro, özel okul, otel, işhanı gibi topluma açık yapılar için ülke genelinde bir esas getirilmemişti. Yangın güvenlik önlemlerinin daha III.Murat zamanında, bundan 400 sene evvel başladığını söyleyebiliriz. Sultan Murat'ın fermanı "İstanbul Kadısına hüküm ki" diye başlamakta ve İstanbul ehalisinin evinde damına yetişecek bir merdiven bir büyük fıçı su bulundurulmasını ve bunları bulundurmayanların, subaşıya teslim edilecekleri ve cezaya çarptırılacakları belirtilmektedir. O günden bu güne yangın söndürme teknolojisinde ve gelişmiş ülkelerde yangın güvenlik önlemlerinde çok gelişme olmasına rağmen, ne yazık ki ülkemizde yangın önlemleri konusunda fazla bir gelişme olduğunu söylemek zor. Ülkemizin önemli yerleşim merkezlerinde yüzyıllarca meydana gelen yangınlar büyük zararlar vermesine rağmen yangın güvenlik önlemlerine gereken önem verilmemiştir. Yangın tehlikesinin mümkün olduğunca aza indirmek ve yangına çabuk müdahale etmek için daha binaların tasarımı döneminde bir dizi tedbir düşünmek, inşaat döneminde uygulamak ve işletme döneminde işlerliğini sağlamak gerekir. Yurt dışındaki İtfaiye Teşkilatlarındaki Yangından Korunma Bölümlerinin yeni inşaatlar ve ruhsat, eski binalar, iş yerleri gibi alt kısımları bulunmaktadır. Farklı kullanım yerleri için kontrol listeleri hazırlanmıştır. Yapılar gerekli görüldüğü zamanlarda ve şikayet üzerine kontrol edilmekte, yangın riski büyük olan yerlerin itfaiye teşkilatında anahtarı bulunmaktadır. Özel konutlarda ya da kamuya açık yerlerde (konser salonu, otel, okul, hastane, lokanta gibi) yangın önlemi olarak uyulması gerekli düzenlemelere açık olarak yabancı mevzuatta yer verildiği görülmektedir. Yapısal önlemler açısından denetim itfaiye teşkilatı tarafından daha proje aşamasında başlamakta ve özellikle kamuya açık yerlerde periyodik denetimlerle süreklilik kazanmaktadır. Ülkemizde yangınla ilgili yürürlükteki mevzuatın genel değerlendirmesinde, konu ile ilgili yasal düzenlemelerden ziyade, tüzük ve yönetmeliklerde düzenlemeler yapılmaktaydı. Değişik mevzuatta birbirleriyle çelişen hükümler yer almamakla beraber, bir dağınıklık göze çarpmaktaydı. Yangına karşı yapısal güvenlikle ilgili olarak ülkemizde gelişmiş batı ülkelerinde olduğu gibi, yangından korunma, yangına dayanıklılık ve yangın durumunda mukavemet hesaplarının bulunmaması; yapı malzemelerinin yanıcılık sınıflandırılmasının yapılmamış ve bu konuda standartların henüz belirlenmemiş olması da yangına karşı önlemleri ve bu konudaki denetimleri zorlaştırmaktaydı. Yangın yönetmeliği bu eksiklikleri gidermek için hazırlanmıştır. 2. Yönetmeliğin Hazırlanması Çalışmaları İlk Yangından Korunma Yönetmeliği, "İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yangından Korunma Yönetmeliği"dir. İlk taslak İstanbul Teknik Üniversite tarafından hazırlanmış, İstanbul İtfaiye Müdürlüğü tarafından kısaltılmış ve daha sonra İnşaat, Makina, Elektrik ve Kimya Mühendisleri Odaları ile Mimarlar Odasının ve İlçe Belediye Başkanlıkları ve ayrıca ilgili dairelerin görüşleri alınmıştır. Belirtilen görüşler doğrultusunda yeniden düzenleme yapılmış, yönetmeliğin tartışılması için Panel düzenlenmiş ve panelde kararlaştırılan hususlar yönetmeliğe dahil edilmiştir. Yangından Korunma Yönetmeliğinin amacı, binalarda yangından ötürü ortaya çıkacak can ve mal kaybını en aza indirici önlemlerin doğru ve yeterli bir şekilde alınmasıdır. Yangın tehlikesinin mümkün olduğunca aza indirmek ve yangına çabuk müdahale etmek için daha binaların tasarımı döneminde bir dizi önlem düşünmek, inşaat döneminde uygulamak ve işletme döneminde işlerliğini sağlamak için bu yönetmelik hazırlanmıştır. Yangından önce İtfaiye dışında alınacak yeterli güvenlik önlemlerinin alınması ve kontrol edilmesiyle Yangın çıkma olasılığı azalacak, Yangın çıksa bile uyarma ve ilk müdahale sistemlerinin iyi çalışması ile en azından yangının genişlemesi ve diğer yapılara geçmesi önlenecek, Söndürme ekiplerinin yangını kontrol altına almaları çabuklaşacak, Tahliye ve kurtarma kolaylaşacaktır. 3. İlk Taslağın İTÜ'de Hazırlanması Yönetmeliğin ilk taslağı İstanbul Teknik Üniversitesi ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi arasında yürütülen "İtfaiyenin Reorganizasyonu" projesi kapsamında, yönetmeliğin hazırlanmasını, 1988 yılında, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olan Sayın Bedrettin Dalan istedi. Hazırlık çalışmaları için, İstanbul Teknik Üniversitesi Makina Fakültesi, Mimarlık Fakültesi, Kimya Fakültesi, İnşaat Fakültesi, Deniz Bilimleri Fakültesi ve İşletme Fakültesi öğretim üyelerinden oluşan bir komisyon kuruldu. Komisyonun koordinatörlüğünü ben yapıyordum. Komisyon içerisinde mimar, mühendis ve hukukçu öğretim elamanları vardı. Komisyon üyeleri arasında Prof.Dr.Yücel Ünal (mimar), Prof.dr. Savaş Taşkent (hukuk), Prof.Dr. Oğuz Müftüoğlu (kimya), Prof.Dr. Tevfik Seno Arda (inşaat), Prof.Dr. Osman Fevzi Genceli (makina), Prof.Dr. Öner Eyrenci (hukuk), Prof. Ferruh Kocataşkın (malzeme), Prof.Dr. Eşref Adalı (elektrik) bulunmaktaydı. Komisyon önce yurt içi ve yurt dışı yangın güvenliği ile ilgili mevzuatı derledi ve yangını doğrudan veya dolaylı ele alan Türkiye'de yayınlanan 11 kanun, 7 tüzük ve 10 yönetmeliği inceledi. Komisyon her hafta toplanarak ve mevcut mevzuatı değerlendirerek yaklaşık bir yıl boyunca çalıştı ve ilk taslağı hazırladı. Yönetmelik taslağı hazırlandıktan sonra diğer raporların tamamlanınca Nisan 1989'da İstanbul Büyükşehir Belediyesine teslim edildi. 4. İstanbul Belediyesindeki Çalışmalar Hazırlanan yönetmelik taslağının hazırlanması ve Belediyeye sunulması önemli değildi, önemli olan Belediye tarafından kabul edilmesi ve yayınlamasıydı. İstanbul İtfaiye Müdürü olduktan sonra önem verdiğim konulardan biri yönetmeliğin yayınlatılması oldu. Teknik Üniversite tarafından hazırlanan yönetmelik üzerinde İtfaiyede çalışmalara devam ettik, özellikle yardımcı olarak çalışan Seydi Rıza Güney'in yoğun çalışmaları oldu a) Mühendis ve Mimar Odaları Görüşlerinin Alınması İtfaiye Müdürlüğünce bir kez daha elden geçirilen taslak çoğaltılarak 20.Şubat.1990 tarihinde 21 İlçe Belediye Başkanlığına, Makina, Kimya, İnşaat, Mimar ve Elektrik Mühendisleri Odalarının İstanbul Şubelerine, ilgili Daire Başkanlıklarına gönderilerek "Yangından Korunma Yönetmeliği" hakkında görüş ve düşünceleri istendi. Nisan 1990 tarihine kadar gelen görüşler, İtfaiye Müdürlüğü tarafından tek tek değerlendirilerek taslak üzerinde düzeltmeler ve ilaveler yapıldı. b) Yangın Yönetmeliği Paneli Daha sonra, 13 Mayıs 1990 tarihinde Mühendis ve Mimarlar Odaları ile İlçe Belediye Başkanlıkları, Daire Başkanlıkları, yangınla ilgili malzemelerin üretimini ve temsilciliğini yapan kişi, kurum ve kuruluşlar, basın ve İstanbul Teknik Üniversitesi öğretim görevlilerinin davet edilmesiyle, Büyük Şehir Belediye Başkanlığı Meclis Salonunda "Yangından Korunma Yönetmeliği" paneli düzenlendi. Paneli açış konuşmasını Büyük Şehir Belediye Başkanı Sayın Nurettin Sözen yaparak, Yangın Yönetmeliğinin ne denli önemli olduğunu vurguladı.

Yönetmelik Paneli, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclis Salonu, 13.05.1990

Daha sonra, Panel Başkanı İtfaiye Müdürü, İnşaat, Makina, Kimya, Elektrik ve Mimarlar odasının temsilcileri ile Teknik Üniversitesi Makina, İnşaat, Mimarlık, Kimya ve Elektrik Fakültesi öğretim üyeleri konuşmacı olarak katılmıştır. Panel sonunda "İstanbul İmar Yönetmeliği ve Yapı Yönetmeliği"nin hazırlanan Yangından Korunma Yönetmeliğinde öngörülen hususlara göre yeniden düzenlenmesi gerektiği sonucuna varıldı. Panel içeriği bir kitapta toplanarak ilgililere dağıtıldı ve Panel sonrası değerlendirmeler yapılarak ilave görüş ve değişiklikler yönetmeliğe işlendi. c) Mühendis ve Mimar Odalarının İkinci Kez Görüş Alınması Panelden sonra yeniden düzenlenen Taslak yönetmelik bu haliyle yeniden çoğaltılarak ilgili Odalara, kişilere ve kurumlara gönderilmiş ve son olarak görüş ve eleştiriler istenmiştir. Ağustos 1990 ayı içinde gelen görüşler değerlendirilerek taslak yönetmeliğe ilave edilmiştir. d) Hukuk Müşavirliğini Görüşü Alınması Bu arada, aynı ay içinde Büyük Şehir Belediye Başkanlığı, Hukuk Müşavirliği yönetmeliği incelemiş ve bir toplantı düzenlenerek yönetmeliğin hukuki açıdan değerlendirilmesi yapılmıştır. Değerlendirme sonucunda Yangından Korunma Yönetmeliği ile İstanbul İmar Yönetmeliği arasındaki çelişkinin giderilmesine ve yönetmeliğin İmar Daire Başkanlığınca bir kez daha incelenmesi uygun görülmüştür. e) İmar Yönetmeliği ile Uyum Sağlanması Son olarak Eylül 1990 ayı içinde taslak yönetmelik Büyük Şehir Belediyesi, İmar Daire Başkanlığına yeniden gönderilerek, İmar Yönetmeliği ile çelişen noktaların tespit edilmesi istenmiştir. Uzun süre burada bekledikten sonra yapılan inceleme ve toplantılarla çelişkiler giderilmiş ve bazı kısımlar taslak yönetmelikten çıkarılmış ve İmar yönetmeliğinin yangınla ilgili kısımları için taslak yönetmeliğin atıfta bulunulması kararlaştırılmıştır. 5. Yönetmeliğin Yayınlanması Yönetmelik taslağı üzerindeki çalışmalar tamamlandıktan sonra Eylül 1991'de İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisine sunuldu. Mecliste gündeme alınması uzun zaman aldı ve nihayet 16.Ocak.1992 tarihinde Belediye Meclisinde kabul edilerek "İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yangından Korunma Yönetmeliği" yürürlüğe konuldu. Böylece, dört yıllık bir çalışma sonrasında ilk Yangından Korunma yönetmeliğe sahip olduk. Yönetmelik yedi ana bölümden oluşmaktaydı. Birinci bölümde yönetmeliğin amaç ve kapsamı, ikinci bölümde binalara ilişkin Genel Hükümler yer aldı. Yangın güvenlik önlemleri, Topluma Açık Yapılar için üçüncü bölümde, Yüksek Binalar için dördüncü bölümde, İş yerleri ve alış-veriş merkezleri için beşinci bölümde, Tehlikeli Maddeler Ve Depolar için altıncı bölümde verilmiştir. Uygulama hükümleri ise son bölümde yer verilmişti. Böylece, Türkiye'deki itfaiyeler içinde ilk defa İstanbul itfaiyesinde mühendis ve mimar çalıştırılmaya, yeni yapıların projeleri İtfaiye müdürlüğündeki uzmanlar tarafından yangın güvenliği açısından incelenmeye başlandı. Binalar yapıldıktan sonra yangın merdiveni, ikinci bir çıkış kapısı ve yangın söndürme sistemi yaptırmak ve diğer yangın güvenlik önlemlerini aldırmak çok zor olduğundan daha proje aşamasında itfaiyenin kontrolünden geçmeliydi. Topluma açık yapılar, işyerleri, ticaret merkezleri ve benzeri yerlerin inşaatına izin verilmeden önce projenin İtfaiye müdürlüğünce de görülmesi ve bina bitince iskan verilmeden evvel yeniden İtfaiyece tetkik edilmesi ilçe belediyelerden istendi. Bu Türkiye itfaiyeleri için bir reform niteliğindeydi. Bu yönetmelik bir başlangıçtı. Diğer şehirler örnek almaya ve her geçen gün genişletilerek uygulanmaya başlandı. Günümüzde gelişmiş ülkeler seviyesinde yangından korunma yönetmeliklerimizin olmasını bu ilk yönetmeliğe borçluyuz.