DAİRESEL (SPIRAL) KAÇIŞ MERDİVENLERİ

Ülkemizde en yaygın kullanılan ve yapımında çok hata yapılan kaçış merdivenleri dairesel merdivenlerdir. Bu sayıda dairesel merdivenlerin nasıl yapılması ve nerelerde kullanılabileceği açıklanmaktadır. 1.Giriş Yangın olaylarında en önemli konu, insanların tahliyesidir. Kaçış yolları, gerek yangın anında binada bulunan kişilerin emniyetli bir kaçışının sağlanması ve gerekse olay yerine gelen itfaiyecilerin yangına müdahalesi için yapıların vazgeçilmez unsurlarıdır. Kaçış yolları ve çıkışlar yeterli olmadığında, binada bulunanlar duman ve alev içinde kalmakta, istenmeyen sonuçlar oluşmaktadır. Yangınlarda, ölüm ve yaralanmaların büyük çoğunluğu, kaçış merdivenlerinin gereklerine uygun olarak dizayn edilmemesi sebebiyle olmaktadır. Bir binada yangın çıktığında, binada bulunan insanların çıkışlarının sağlanması yapılacak ilk işlemdir ve alınacak bütün yangın güvenlik önlemleri kaçışları kolaylaştırmak için ele alınmalıdır. Kaçış merdivenleri gerekli şartları sağladığı takdirde düz merdivenlerden farklı olarak, kavisli merdiven, sarmal merdiven veya dairesel (spiral) merdiven yapılabilmektedir. Ülkemizde dairesel merdiven olarak spiral merdivenler kastedilmektedir.

Düz merdivenlerin yapılamadığı yerlerde ve kullanım alanının artırılmasının düşünüldüğü mahallerde dairesel merdivenlere sık rastlanmaktadır. Özellikle mevcut binalarda çoğu zaman dairesel merdivenlerden başka çözüm bulunamamaktadır. Dairesel merdivenler güvenli kaçış yolu olarak kullanılabilir fakat mutlaka uygun tasarlanması gerekir. Ülkemizde birçok binaya yangın merdiveni olarak kullanılması için yapılan dairesel merdivenlerden normal zamanlarda bile inmek çok zordur. Kendi iskeletini bile taşıyamayacak kadar zayıf veya kilitli, veya bina dışına tahliye katından bir kat yukarıda kalan çok sayıda dairesel merdivene rastlamak mümkündür. Merdiven yuvalarının yeri, binadaki insanların güvenlikle bina dışına kaçışlarını kolaylaştıracak şekilde olmalı ve merdiven başladığı kottan çıkış kotuna kadar süreklilik göstermelidir.

2. Yeni Yapılarda Dairesel Merdivenler Yönetmeliklerde yeni binalarda yapılacak dairesel merdivenler için çok sayıda sınırlama getirilmiştir. Herşeyden önce, bir kattaki kullanıcı sayısı 25 kişiden fazla ise dairesel merdivenlerin yapımı yasaklanmıştır. Şayet bir kattaki kullanıcı sayısı 25 kişiden az ise, en fazla 9.5 m yüksekliğinde dairesel merdiven yapılmasına müsaade edilmektedir. Başka bir deyişle üç kattan fazla yeni binalarda dairesel merdivenlere izin verilmemektedir. Dairesel merdivenler; yanmaz malzemeden yapılmaları ve yeni binalarda en az 100 cm genişlikte olmaları durumunda herhangi bir kattan, ara kattan, veya balkonlardan zorunlu çıkış olarak kullanılabilir. Belirtilen şartları sağlamayan dairesel merdivenler zorunlu çıkış olarak kullanılamaz.

Dairesel merdivenin basamak genişliği 25 cm olduğu noktadan itibaren merdiven genişliğinin en az 100 cm olması gerekmektedir. Genişliğin kova merkeziden itibaren olmadığına dikkat edilmelidir. Rahatlıkla inilebilmesi için basamak genişliği uygun olmalıdır. Ayrıca basamak genişliğinin en çok 50 cm mesafede 25 cm olmalıdır. Basamak yükseklikleri yani dairesel merdivenler için basamaklar arasındaki yükseklik en çok 17.5 cm olmalı, baş kurtarma yüksekliği 2.5 m'den fazla olmalıdır. Yönetmeliklere göre, yataklı sağlık hizmeti amaçlı binalarda, huzurevlerinde, anaokulu ve ilköğretim okullarında dairesel merdivenlere izin verilmez. Oysa, ülkemizdeki birçok hastanede, sağlıklı kişilerin bile inemeyeceği

3. Mevcut Binalarda Dairesel Merdivenler Mevcut binalarda yapılacak dairesel merdivenlere daha fazla esneklik verilmiştir. Yeni binalarda bir katta olan kişi sayısı 100 kişiye çıkarılmış merdiven genişliği de düşürülmüştür. Mevcut binalarda, kullanıcı sayısı 100 kişiyi aşmayan herhangi bir kattan, ara kattan veya balkonlardan zorunlu çıkış olarak hizmet verebilmektedir. Kullanıcı sayısı 60 kişiden az ise merdiven genişliği en az 70 cm alınabilmekte, daha fazla ise en az 80 cm olması gerekmektedir. Mevcut binalarda dairesel merdivenler, konutlarda 51.50 m'ye ve diğer yapılarda 30.50 m'ye kadar müsaade edilmektedir. Fakat, bina mevcut olsa bile, yataklı sağlık hizmeti amaçlı binalarda, huzurevlerinde, anaokulu ve ilköğretim okullarında ve kullanıcı sayısı 50 kişiyi geçen eğlence yerlerinde dairesel merdivene izin verilmemektedir. Hastaneler, huzurevleri, anaokulları ve ilköğretim okullarında ise, sadece sahanlıklı düz kollu merdivenler düzenlenebilir ve bu merdivenin genişliği 100 cm'den az olamaz. Mevcut binalarda dairesel merdivenler, konutlarda 51.50 m'ye ve diğer yapılarda 30.50 m'ye kadar müsaade edilmektedir. Fakat, bina mevcut olsa bile, yataklı sağlık hizmeti amaçlı binalarda, huzurevlerinde, anaokulu ve ilköğretim okullarında ve kullanıcı sayısı 50 kişiyi geçen eğlence yerlerinde dairesel merdivene izin verilmemektedir. Hastaneler, huzurevleri, anaokulları ve ilköğretim okullarında ise, sadece sahanlıklı düz kollu merdivenler düzenlenebilir ve bu merdivenin genişliği 100 cm'den az olamaz.

Yeni binalarda olduğu gibi mevcut binalarda da, basamağın kova merkezinden 50 cm uzaklıktaki basamak genişliği 25 cm'den az ve basamak yüksekliği 175 mm'den fazla olmamalıdır.

4. Dairesel Merdivenlerin Korunumu Dışarıda yapılan dairesel merdivenlerin; korozyona karşı korunması, yeterli dayanım ve taşıma kapasitesine sahip olması ve acil durumlarda kullanılabilir olması sağlanmalıdır. Kolay yapıldığı için daha çok çelik konstrüksiyon olarak yapılan dairesel merdivenler zamanla paslanmakta dayanım güçlerini kaybetmektedir. Sürekli bakımı yapılmalıdır.

Dairesel merdivenler bina dış yüzünde yapılırsa, standartlara göre sağ ve soldaki kapı ve boşluklardan en az 3.00 m mesafede olmak koşuluyla yapılabilir. Kapılar, inişi engellemeyecek şekilde her kapı mutlaka bir sahanlığa açılmalıdır. Tercihen bölgenin hakim rüzgar yönünde olmalıdır. Dışa açık olan merdivenler kar ve buzlanma durumunda temizlenmelidir.

Dışarıda yapılan merdivenler binanın güvenliğinde boşluk oluşturmakta, açık noktaların sayısını artırmaktadır. Birçok binada kaçış kapılarında gerekli düzenlemeler yapılmadığı takdirde, bina güvenliğinde zayıf noktalar oluşmaktadır. Genellikle, bu gibi zayıf noktaları ortadan kaldırmak için kapılar kilitlenmekte yangın kaçış kapıları yapılma amacından uzaklaştırılmaktadır. Doğrudan dışarıya açılan yangın kapılarının güvenliği zayıflatmaması için, çoğu zaman kilitlenmekte, bazen de birinci katta bitirilerek çıkmaz merdiven oluşturulmaktadır. Özellikle konut olarak kullanılan binalarda dışarıdaki merdivenlerin son çıkışları genellikle kilitli tutulur. Dolayısıyla da acil durumlarda kullanılmaları mümkün değildir.

Dışarıda yapılan merdivenlerin güvenlik boşluğu oluşturmaması ve acil durumlarda kullanılabilmeleri için, içeriden serbest olarak çıkılabilir olması ve dışarıdan girilemez olması esas alınmalıdır.

Unutmamak gerekir, yönetmeliklere göre; hiçbir güvenlik önlemi acil kaçışları engelleyecek şekilde alınamaz. Binanın güvenliği acil kaçışları engellememeli ve acil kaçışlar binanın güvenliğinde boşluk oluşturmamalıdır. Bunun sağlanmasında görev başta binayı tasarlayan mimarlara ve daha sonra da yönetime düşmektedir.

5. Sonuç Bazı hallerde dairesel merdivenler yapılabilir, ancak yeni binalarda bir kattaki kullanıcı sayısının 25 kişiden az olması, merdiven yüksekliğinin 9.5 m'yi geçmemesi, merdiven genişliğinin en az 100 cm olması, merdivenin 3.0 m yakınında açıklık bulunmaması, hastane, ana okulu ve huzur evi gibi binalarda yapılmaması gerekir. Mevcut binalarda bir kattaki kullanıcı sayısı 100 kişi, yüksekliği konutlarda 51.5 m ve diğer binalarda 30.5 m olabilir.