ÇİN'DE YANGIN KORUNUM SİSTEMLERİ

Yakın geçmişe kadar kapalı bir kutu olan Çin'de yangın güvenlik önlemlerinin nasıl olduğu dünya ülkelerinde bilinmiyor. Mevcut yapıların ve hızla artan yüksek yapıların yangın korunumu alıştığımız batı sisteminden daha farklı olarak ele alınıyor ve değerlendiriliyor. Ateşle Çin'in ilgisi çok eskilere dayanır. Ateşin rengi olan kırmızının Çin'de ayrı bir önemi vardır. Kırmızı, efsaneye gore kötü şansı kovan ateşi sembolize eder. Yeni yılda insanlar kırmızı elbiseler giyer, üzerinde şiirler yazan kırmızı kâğıtlarla evlerini dekore eder ve kırmızı zarflar içerisinde çocuklara para verirler. Çok eskiden insanlar kötü ruhları kovmak için bambu sapları yakarlarmış.

Çin; çok kalabalık olması ve ahşap yapıların sayısının fazla olması nedeniyle, çok ölümlü çok sayıda yangının meydana geldiği ülkelerden biridir. 1994 yılında, Çin'in kuzeydoğusundaki Fukşin kentindeki bir diskotekte çıkan yangında 234 kişi, kuzeybatısındaki Şinciang kentindeki bir sinemada çıkan yangında çoğu ilkokul öğrencisi 325 kişi can vermiştir. 2000 yılında, Henan eyaletinde bir sinema salonunda çıkan yangın 74 kişinin, Luoyang kentindeki bir diskotekte çıkan yangın 309 kişinin ölümüne yol açmıştır. 2004 yılında, Pekin'deki bir festival kutlaması sırasında çıkan izdihamda 37 kişi, bundan iki hafta sonra Çin'in kuzey doğusunda Jilin kentindeki bir alışveriş merkezinde oluşan yangında 51 kişi ve bu yangından birkaç saat sonra ülkenin doğusundaki Ceican eyaletindeki bir tapınakta oluşan yangında 39 kişi hayatını kaybetmiş birçok kişi yaralanmıştır.

Yaşanan bu felaketlerin ardından, merkezi hükümet tarafından yeni güvenlik standartları belirlenmiştir. Bir Çin atasözü 'Başarı belki insana çok şey öğretmez, fakat başarısızlık çok şey öğretir' der. Bizdeki 'bir nusibet bin nasihattan iyiydirr' sözü doğrulanırcasına, bu felaketlerden sonra yangın güvenlik önlemleri artırılmıştır. Olimpiyatların Pekin'de düzenlenmesi nedeniyle yapılan yeni binalara ve mevcut binalara yeni teknolojilerin uygulanarak daha güvenlikli yapılması için çaba gösterilmektdir. Çok amaçlı yeni binalar ve çok yüksek binalar eski standartlara yeni geçişi zorunlu kılmıştır. Günümüzde Çin'in büyük şehirlerindeki yangın önlemleri ülkemizdeki büyük şehirlerle karşılaştırılamayacak kadar ileri düzeydedir.

Çin'de uygulanan standartların yarısı ISO ve IEC standartlarının uyarlanması ile oluşturulmuştur. GBJ16-87 Binaların yangın korunum sistemleri yönetmeliği ve BJ0045-95 Yüksek yapılar yangın korunum sistemleri yönetmeliği, Çin'de esas alınan iki temel yangın yönetmeliğidir. Bu iki yönetmelikte, binalarda kullanılacak malzemelerin özellikleri, yangın dayanım sınıfları, binaların tahliyesi, duman kontrol sistemleri, yangın alarmı ve yangın söndürme sistemlerinin esasları verilmektedir. Aynı zamanda bu yönetmeliklerde, yetkili mercilerin denetim esasları da yer almaktadır. Tasarım standardında, bina içi dekorasyonda yangın önlemleri ve otomatik yangın algılama sistemleri ele alınmış, yangın söndürme sistemleri standardında gazlı söndürme sistemleri, köpüklü söndürme sistemleri ve yağmurlama sistemlerinin tasarım detayları verilmiştir. Yapı malzemelerinin yanıcılık performansları GB8624, çelik yapıların yangına dayanımı GB14907, yangın damperleri GB15930, kabaran sızdırmazlık malzemeleri GB16807, çelik kapılar GB12955 ve ahşap kapılar GB14101 standardında verilmiştir. En önemli farklılıklardan birisi bütün sistemler için ayrı test ve kabul esasları getirilmesidir. GB50166'de otomatik alarm sistemleri, GB50261'de otomatik yağmurlama sistemleri, GB50263'de gazlı söndürücüler ve GB50281'de köpüklü söndürücüler için tesis, test ve kabul esasları açıklanmıştır

Çin'deki en yüksek yapı olan Şanghay'ın Jin Mao Kulesi, 421 metre yüksekliği ile Şu an dünyanın en yüksek dördüncü gökdelenidir. 1994 te başlayan inşa 1998 yılında tamamlanmıştır.. Bina, yağmurlama sistemi ve yangına dayanıklı malzemelerle korunmasına rağmen, yangın anında yapıda bulunanların nasıl tahliye edilecekleri itfaiyenin en önemli sorunu olarak görünmektedir. Toplam 88 kat olan yapının bir bölümü otel ve büyük bölümü ofis olarak kullanılmaktadır. İtfaiye binada her gün tatbikat yapıyor. İtfaiyecilerin 10 kg ağırlıkla 20. kata 80 saniye içinde çıkabilmektedirler. 2001 yılında 87.katta 337.5 m yüksekte çıkan yangının, 20 dakika içinde söndürüldüğünü ve suyun başarılı bir şekilde pompalandığı belirtiliyor.

Yüksek binalarda çıkan yangınlar itfaiye ekiplerine birçok tehlikeyi beraberinde getirir. Bu tür yangınlarda itfaiye ekipleri yapılacak işlemleri komuta, kontrol ve koordine etmeye yardımcı olacak hususları belirlemeli ve uygulamalıdır. Göz önünde bulundurulması gereken iki temel hedef vardır. Bunlardan biri bina sakinlerinin tahliyesi ve kurtarılması, diğeri ise yangının söndürülmesidir. Özellikle yüksek binalarda, önceden planlanmış bir bina tahliye planına ihtiyaç vardır. Bina sakinlerinin tahliye edilmesinde izlenecek prosedürler geliştirilirken göz önünde bulundurulması gereken hususlar arasında yangının yeri ve büyüklüğü, duman ve ısı koşulları, yangın merdivenlerinin durumu ve başka hususlar gibi pek çok faktör bulunmaktadır. Yüksek bir yapıda yangın çıkması sonucunda tahliye işlemi gerekirse, bu işlem hiçbir güçlük yaşanmasa bile saatler sürebilir. İtfaiye amirinin olay yerine vardığında hemen kavraması gereken en önemli husus, bina sakinlerin tümüne aynı anda erişemeyeceği gerçeğidir. Kurtarma ve tahliye işlemleri sırasında öncelikle ciddi tehlikelere maruz kalanlara yönelinmesi gerekir. Yangının çıktığı katla hemen üzerindeki iki katta bulunan insanlar ciddi tehlike içinde demektir. Ankara'daki Ata kulede yağmurlama sisteminin bile olmadığını ve Ankara itfaiyesinin teknik ve eğitim seviyesi düşünülürse, kuledeki bir yangın durumunda neler olacağı tahmin edilebilir.

Yangın söndürme tüplerini Shanghay'ı kuşbakışı seyrettiğiniz kulenin en manzaralı noktasında veya beş yıldızlı otelin halı kaplı koridorunda veya resepsiyonun önünde açıkta görmeniz mümkün. Ülkemizdeki işletmeciler ve mimarlar ise görüntü kirliliği yaratıyor diye saklamaya çalışırlar. Oysa, yangının başlangıcında müdahalelerde saniyelerin bile çok önemi vardır. Bu, eğitilmişliğin seviyesinin ve insana verilen değerin bir göstergesidir. Medeniyetin en önemli göstergesi insana verilen değerin boyutudur. Gelişmişlik ve medeniyet, sadece kişi başına düşen milli gelirle ölçülmez.

Yangın dolapları 300000 aralıklarla yerleştiriliyor ve genellikle yassı hortum kullanılmaktadır. Yangın dolaplarının içerisinde manuel alarm butonu bulunmaktadır. Alışveriş merkezlerinde ve otellerde yangın dolapları hemen gözünüze çarpmaktadır.

Yağmurlama tesisatı girdiğim bütün binalarda olduğunu gördüm. Eski binalardaki başlıkların farklı olduğu dikkati çekiyor. Yeni binalarda ise aşina olduğumuz başlık tipleri daha çoğunlukta. Alışveriş merkezlerinde yürüyen merdivenlerin çevresi ve atrium dahil her tarafa başlık yerleştirilmiş. Boru çapları oldukça büyük ve yangın dolaplarının da yağmurlama tesisatı borularından beslendiği görülmektedir.

Yangın algılayıcılar (dedektörler) bizim uygulamalarımıza göre daha sık aralıklarla yerleştirilmiş durumda. Yönlendirmeler, yeşil zemin üzerine beyaz olarak Çince ve İngilizce yazı ile veya koşan adam ile belirtilmektedir. Çıkışlar çok rahat farkedilmektedir. Bunun yanında bizde olduğu gibi çıkışların zincirle kilitli tutulduğu kapıları da gördüğümü belirtmeliyim.

Çin'de itfaiyenin dışarıda su alması için tesis edilen hidrant sistemi bütün yerleşim merkezlerinde mevcuttur. Üç ağızlı olan hidrantlarda iki küçük ve bir büyük ağız bulunmaktadır. İtfaiye yetkilileri, hidrantlarda her zaman yeterli basınçta su bulunduğunu belirtmektedirler.

Yangın güvenliği sistemleri, babadan kalma usullerle değil, entegre, bütüncül ve akılcı bir mühendislik yaklaşımıyla tasarlanmalıdır. Bir binanın yüksekliği arttıkça binadakilerin sayısı ve felaket olasılığı da artar. Çin'de 250 metreden daha yüksek binalar süper yüksek binalar olarak kabul ediliyor ve bu binaların merkezi hükümet yetkililerince de onaylanması gerekiyor. Mühendislik kararları, binada bulunabilecek insan sayısı, binanın hedef alınıp alınamayacağı, binadaki olası içerikler ve iş sahaları, tehlikeleri önleme imkanları ve binanın diğer özgün özelliklerine dayanmalıdır. Böyle bir analiz yapılmaksızın binanın gerektirdiği ve insanların hak ettiği titizliğin tasarım sürecine dahil edilmesi mümkün değildir.